INFEKCJE PRZENOSZONE DROGĄ PŁCIOWĄ STI ang. sexually transmitted infections - infekcje przenoszone drogą seksualną

Ulotka, którą właśnie czytasz, została wydana przede wszystkim po to aby informować, a nie straszyć i pomóc w znalezieniu odpowiedniej właściwej pomocy (gdy jest ona potrzebna). Zdajemy sobie sprawę, że rozmowa na temat choroby może być krępująca i wstydliwa, ale jest ona konieczna dla rozpoczęcia leczenia.

Do zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową, dawniej określanymi jako weneryczne, dochodzić może na drodze kontaktów seksualnych pomiędzy osobą zakażoną i zdrową, gdy płyny ustrojowe (krew, sperma, wydzielina pochwowa) bądź wydzielina ze zmian chorobowych osoby chorej mają kontakt z błoną śluzową (w ustach, pochwie, penisie lub odbycie czy uszkodzoną skórą zdrowego partnera). Wiele z tych chorób nie daje na początku widocznych i niepokojących objawów - z tego powodu osoby chore mogą nie wiedzieć o tym i zakażać innych. Przebieg STI może być bardzo różny, począwszy od krótkotrwałych, niezbyt nasilonych objawów do poważnych powikłań w postaci uszkodzenia narządów wewnętrznych, bezpłodności - a w niektórych przypadkach nawet do śmierci. Aby zmniejszyć ryzyko zakażenia STI podczas kontaktu seksualnego należy stosować bezpieczniejsze techniki seksualne. Ograniczanie kontaktu błon śluzowych z płynami ustrojowymi jest możliwe dzięki używaniu prezerwatyw dobrej jakości. Osoby chore powinny zrezygnować z aktywności seksualnej do czasu wyleczenia. Warto pamiętać, że osoby zakażone i chore, które nie poinformują o tym partnera seksualnego, ponoszą odpowiedzialność nie tylko moralną, ale w przypadkach niektórych chorób - również odpowiedzialność karną.

STI na mocy ustawy są w Polsce leczone bezpłatnie, również w przypadku osób nieubezpieczonych, a do dermatologa-wenerologa można zgłaszać się bez skierowania od lekarza pierwszego kontaktu.

AIDS

Angielski skrót AIDS (acquired immunodeficiency syndrome) oznacza zespół nabytego upośledzenia odporności. W ten sposób określa się końcowy etap zakażenia HIV (ang. human immunodeficiency virus, czyli ludzki wirus upośledzenia odporności), kiedy zniszczony w znacznym stopniu układ immunologiczny nie chroni już przed infekcjami, które nie zagrażają ludziom ze sprawną odpornością.

Objawy

Zakażenie wirusem HIV może nie dawać żadnych objawów przez wiele lat. Szacuje się, że na świecie zaledwie 1 osoba na 10 zakażonych jest świadoma tego faktu !!!Początkowo osoby zakażone nie wykazują objawów choroby, ale w ich organizmie ciągle trwa walka pomiędzy wirusem a komórkami układu odpornościowego. Z biegiem czasu odporność spada i osoba zakażona HIV zaczyna chorować na różne infekcje, z którymi jej organizm nie może sobie poradzić.

Objawy zakażenia to chroniczne (przewlekłe) zmęczenie, powiększenie węzłów chłonnych, przedłużająca się gorączka, potliwość, biegunki, infekcje skóry, układu oddechowego, pokarmowego (głównie jamy ustnej), u kobiet - infekcje ginekologiczne. Pojawiają się również nowotwory i choroby centralnego układu nerwowego oraz narastające wyniszczenie.

HIV znajduje się (w ilości potencjalnie zakaźnej) we krwi, męskim nasieniu (sperma), wydzielinie pochwy i szyjki macicy, mleku kobiecym. Jeśli zakażone płyny ustrojowe mają kontakt z błoną śluzową czy uszkodzoną skórą, bądź dostaną się bezpośrednio do układu krążenia wtedy istnieje ryzyko zakażenia.

Wirusem HIV można zakazić się w następujących sytuacjach:

1. podczas kontaktu seksualnego (oralnego, pochwowego lub doodbytniczego) z osobą zakażoną (szczególnie ryzykowne są bierne kontakty doodbytnicze),
2. w czasie używania niesterylnego sprzętu do dożylnych wstrzyknięć oraz przekłuwania tkanek, którego wcześniej używała osoba zakażona,
3. zakażona matka może zakazić dziecko w czasie ciąży, porodu oraz podczas karmienia piersią
4. podczas transfuzji krwi i preparatów krwiopochodnych (teraz właściwie się to nie zdarza ponieważ każda próbka krwi oddana do banku krwi jest w Polsce badana w kierunku HIV),
5. podczas przeszczepiania narządów.

Osoby żyjące z HIV podczas stosunków seksualnych powinny zawsze używać prezerwatyw, a w przypadku używania narkotyków - jednorazowego sprzętu do iniekcji. W codziennych sytuacjach, jeśli nie utrzymuje się kontaktów intymnych, przeniesienie zakażenia nie jest możliwe. Np. wspólne używanie sanitariatów, sztućców, przebywanie w tym samym pomieszczeniu co osoba zakażona jest zupełnie bezpieczne. Komary także nie przenoszą HIV.

Rozpoznanie i leczenie

Zakażenia wirusem HIV nie da się rozpoznać po wyglądzie osoby zakażonej. Zakażenie można stwierdzić tylko przez badanie krwi, w której szuka się przeciwciał anty-HIV. Co jest niezwykle istotne: takie badanie - wykonane przy użyciu testów IV generacji - jest wiarygodne dopiero po 4-5 tygodniach od zachowania, w czasie którego mogło dojść do zakażenia. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca wykonanie badania w 3 miesiące po ryzykownym zachowaniu.

Jeśli jest się osobą zakażoną HIV, bardzo ważne jest poddawanie się systematycznym badaniom, co umożliwia kontrolowanie stanu układu immunologicznego i we właściwym momencie rozpoczęcie przyjmowania leków, które - choć nie powodują wyleczenia - sprawiają, że udaje się zatrzymać proces namnażania się wirusa i dzięki temu rośnie odporność organizmu.

Zagrożenia

Na razie naukowcom nie udało się wynaleźć leku, który skutecznie eliminowałby HIV z organizmu. Dlatego AIDS jest chorobą śmiertelną. Ale życie z HIV trwa nawet kilkadziesiąt lat.

Warto w tym miejscu dodać, że w kontaktach seksualnych pomiędzy kobietą a mężczyzną, kobiety są bardziej narażone na ryzyko zakażenia podczas stosunku seksualnego, szczególnie gdy mężczyzna nie używa prezerwatywy. Kobieta ma kontakt z większą ilością wirusa (badania wykazały, że sperma jest o wiele lepszym środowiskiem dla wirusa i znajduje się w niej większa jego ilość, niż w wydzielinie pochwowej). Innym czynnikiem działającym na niekorzyść kobiety jest fakt, iż po stosunku w jej organizmie przez jakiś czas znajduje się sperma, a w pochwie jest odpowiednie środowisko dla przebywania wirusów: jest tam wilgotno i ciepło. Ryzyko zakażenia podczas kontaktu seksualnego zwiększa również występowanie schorzeń kobiecych narządów płciowych (stan zapalny pochwy, nadżerka szyjki macicy) oraz obecność nadżerek i owrzodzeń w przebiegu kiły i opryszczki narządów płciowych.

Rozpowszechnienie

Szacuje się, że na świecie 1 na 100 dorosłych osób zakażona jest wirusem HIV. Codziennie zakaża się 14 000 osób: mężczyzn, kobiet i dzieci, z tego prawie połowa to młodzież między 15 a 24 rokiem życia - do zakażenia dochodzi głównie przez kontakty seksualne między kobietą a mężczyzną (w 90 % przypadków).

Zakażenie chlamydiami (chlamydioza)

Zakażenie tymi bakteriami powoduje infekcje narządów moczowo-płciowych.

Objawy

Chlamydie, podobnie jak dwoinki rzeżączki, powodują zapalenie cewki moczowej i narządu rodnego .Objawy u mężczyzn pojawiają się po 3-7 tygodniach od zakażenia. Są to: śluzowa / śluzowo-ropna wydzielina z cewki moczowej, pieczenie, swędzenie, a czasem ból przy oddawaniu moczu. U kobiet przebieg zakażenia może - i często jest - bezobjawowy. Do najczęstszych objawów pojawiających się u kobiet należą: upławy, pieczenie przy oddawaniu moczu, bóle w dole brzucha, przedłużające się krwawienia miesięczne i krwawienia międzymiesiączkowe.

Rozpoznanie i leczenie

W Polsce badania w kierunku wykrycia chlamydii wykonują tylko niektóre placówki opieki zdrowotnej. W leczeniu stosuje się antybiotyki. Leczenie należy rozpocząć jak najszybciej po wystąpieniu objawów. Muszą być nim objęci wszyscy partnerzy seksualni.

Zagrożenia

Najczęstszym powikłaniem nie leczonej choroby bywa u mężczyzn zapalenie najądrzy a u kobiet zapalenie przydatków. W rezultacie może to doprowadzić do bezpłodności, a w przypadku ciąży do różnych powikłań a nawet poronień.

Rzeżączka

To najdawniej opisana choroba przenoszona drogą płciową. Jej przyczyną jest bakteria, zwana dwoinką rzeżączki lub gonokokiem Rzeżączka jest przenoszona prawie wyłącznie przez kontakt seksualny.

Objawy

Dolegliwości pojawiają się zwykle po 2 - 7 dniach od stosunku, objawiając się pieczeniem czy swędzeniem przy oddawaniu moczu. U mężczyzn pojawia się obfita wydzielina śluzowo-ropna z cewki moczowej. Natomiast u kobiet, u których okres wylęgania jest dłuższy (może bowiem trwać do 2 tygodni), oprócz pieczenia i swędzenia pojawiają się upławy z pochwy. Bakterie umiejscawiają się bowiem na błonie śluzowej cewki moczowej czy szyjki macicy. Kobiety zwykle nie zauważają objawów i nie zgłaszają dolegliwości - choroba ma u nich przebieg skąpoobjawowy. Bezobjawowy przebieg choroby u mężczyzn należy do rzadkości. W przypadku kontaktów oralnych i analnych rozwija się rzeżączka gardła i odbytu, powodując stan zapalny w tych okolicach.

Rozpoznanie i leczenie

Zakażenie stwierdza się poprzez badania laboratoryjne próbek wydzieliny pobranych z cewki moczowej, szyjki macicy lub gardła i ewentualnie odbytu. Chorobę tę można wyleczyć przez zastosowanie kuracji antybiotykowej. Konieczne jest leczenie partnerów seksualnych.

Zagrożenia

Nie leczona rzeżączka może doprowadzić u mężczyzn do niepłodności. Natomiast kobiety chorują na zapalenie przydatków, czyli jajników i jajowodów - to też może być przyczyną bezpłodności.

Rzęsistkowica

Zakażenie rzęsistkiem pochwowym jest możliwe przede wszystkim poprzez kontakty seksualne ale także przez wspólne używanie np. przyborów toaletowych, sanitariatów oraz poprzez wodę w basenach kąpielowych (jeżeli nie posiadają one urządzeń do odkażania wody).

Objawy

Najczęściej chorują kobiety, u których schorzenie przebiega pod postacią zapalenia pochwy i zewnętrznych narządów płciowych. Odczuwa się wtedy swędzenie w pochwie, któremu towarzyszą obfite pieniste upławy wydzieliny o nieprzyjemnej woni. U mężczyzn choroba ma przebieg z reguły bezobjawowy (mogą oni jednak zakażać swoje partnerki). Wyjątkowo objawia się zapaleniem cewki moczowej z wyciekiem, niewielkim swędzeniem, zapaleniem żołędzi i napletka.

Rozpoznanie i leczenie

Pobrane próbki wydzielin z pochwy i / lub cewki moczowej obserwuje się pod mikroskopem, poszukując rzęsistków; czasami konieczna jest hodowla. W terapii stosuje się leki doustne i dopochwowe.

Zagrożenia

Rzęsistkowica nie powoduje poważnych powikłań.

Kiła

Kiła (syfilis) jest przewlekłą chorobą zakaźną, która, jeżeli nie jest leczona, może doprowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń w narządach wewnętrznych, a nawet do śmierci. Powoduje ją bakteria zwana krętkiem bladym. Do zakażenia dochodzi poprzez kontakt seksualny z osobą zakażoną. Ale zdarza się również, że matka chora na kiłę może zakazić swoje nienarodzone dziecko, u którego rozwinie się kiła wrodzona.

Objawy

Pierwsze objawy choroby mogą pojawić się po 2-4 tygodniach - mówi się wtedy o kile pierwszego okresu. W miejscu wtargnięcia drobnoustrojów - najczęściej na narządach płciowych - pojawia się małe, bezbolesne owrzodzenie, "ranka", które nawet bez leczenia goi się w ciągu 2 tygodni. Owrzodzeniu towarzyszy powiększenie węzłów chłonnych w pachwinach.. Po około 3 miesiącach od zakażenia (gdy nie podjęto leczenia) na skórze mogą ponownie pojawić się zmiany na skórze i/lub błonach śluzowych To drugi okres kiły - należy do bardzo zakaźnych. W 2 pierwszych latach nieleczonej choroby na skórze całego ciała okresowo mogą pojawiać się i samoistnie ustępować wysypki złożone z plamek, grudek lub krostek; czasami dochodzi także do różnie nasilonego wyłysienia. Wysypki w przebiegu kiły nie sprawiają dolegliwości (nie swędzą, nie bolą) i w początkowym okresie choroby są dyskretne. W związku z tym chorzy często je lekceważą i nie zgłaszają się do lekarza. Jeżeli i wtedy osoba zakażona nie podda się leczeniu po kilkunastu

latach mogą rozwinąć się objawy kiły późnej (kiła trzeciego okresu). Najczęściej są to nieodwracalne uszkodzenia w układzie nerwowym i krążenia, które często prowadzą do inwalidztwa.

U części osób kiła rozwija się bezobjawowo, chory nie odczuwa żadnych dolegliwości. Jedynie badanie serologiczne krwi pozwala wówczas na rozpoznanie choroby. Z tego powodu tak ważne są okresowe badania krwi w kierunku kiły.

Rozpoznanie i leczenie

Diagnozę stawia lekarz na podstawie badania krwi oraz stwierdzenia krętków w wydzielinie ze zmian chorobowych. Zastosowanie leczenia i następnie, często wieloletnia, kontrola daje pewność całkowitego wyzdrowienia. Konieczne jest badanie i leczenie partnera.

Zagrożenia

Kiła nabyta jest bardzo poważną, długotrwałą chorobą, nie leczona może prowadzić do trwałych zmian w różnych narządach (m. in. do ciężkiego uszkodzenia układu nerwowego, do utraty wzroku, choroby psychicznej, chorób serca czy powstania guzów na skórze, kościach i narządach wewnętrznych) a nawet do śmierci. Kiła wrodzona u noworodków może doprowadzić do śmierci bądź w późniejszym czasie wywołać różne objawy. Dzięki badaniom krwi prowadzonym u ciężarnych (2x w czasie ciąży) można zapobiegać kile wrodzonej.

Kłykciny (brodawki genitalne)

Kłykciny kończyste, znane również jako brodawki genitalne, są efektem zakażenia narządów płciowych wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).

Objawy

Ta choroba ujawnia się w postaci niewielkich brodawek o kalafiorowatej powierzchni, z czasem powiększających się, umiejscowionych na zewnętrznych narządach płciowych, u kobiet także w pochwie i na szyjce macicy oraz w cewce moczowej i w okolicy lub wewnątrz odbytu. Pojawiają się najczęściej w 2 do 12 miesięcy po zakażeniu.

Rozpoznanie i leczenie

Możliwe są różnorodne metody leczenia: smarowanie brodawek lekami zewnętrznymi, zamrażanie, elektrokoagulacja, laseroterapia, usuwanie chirurgiczne. Choroba może nawracać, szczególnie gdy partner seksualny nie jest leczony i dochodzi do nadkażania. Z powodu nawrotów leczenie często bywa długotrwałe.

Zagrożenia

Niektóre typy wirusa brodawczaka ludzkiego mogą być przyczyną rozwoju nowotworów szyjki macicy, odbytu i zewnętrznych narządów płciowych. Dlatego też kobiety, które kiedykolwiek przeszły zakażenie HPV powinny regularnie, zgodnie z zaleceniami lekarza, poddawać się badaniom cytologicznym szyjki macicy. Na tzw. cytologię 1x w roku powinna zgłaszać się każda kobieta, gdyż badanie to pozwala na wczesne wykrycie raka szyjki macicy. Jeżeli choroba dotyczy ciężarnej istnieje ryzyko zakażenia dziecka (brodawczaki krtani) w czasie porodu.

Opryszczka narządów płciowych.

Opryszczka to choroba wywołana przez wirus opryszczki zwykłej - Herpes simplex. Wyróżniono dwa typy tego wirusa: pierwszy powoduje opryszczkę na wargach i twarzy, drugi, przenoszony drogą kontaktów płciowych - na narządach płciowych i w okolicy odbytu. W przypadku kontaktów oralno-genitalnych pierwszy typ opryszczki może powodować zmiany w okolicach płciowych.

Objawy

Objawy pojawiają się u części osób w ciągu 2-7 dni od zakażenia, jest to tzw. zakażenie pierwotne. Charakteryzuje się ono nasilonymi zmianami w postaci drobnych, zgrupowanych pęcherzyków, przekształcających się następnie w nadżerki i strupki, zlokalizowanych na zaczerwienionych i obrzękniętych błonach śluzowych i skórze okolic płciowych. Towarzyszą im objawy ogólne: gorączka, złe samopoczucie, bolesne powiększenie pachwinowych węzłów chłonnych oraz nasilone dolegliwości bólowe. Objawy utrzymują się 2-3 tygodnie. U części chorych występują nawroty, które lokalizują się w tym samym miejscu co zakażenie pierwotne. Podczas nawrotów objawy są mniej nasilone, nie tak bolesne i ustępują w ciągu tygodnia. Nawrotom sprzyjają: osłabienie odporności, stres, oziębienie, silne nasłonecznienie, urazy.

Rozpoznanie i leczenie

Rozpoznanie opryszczki jest możliwe tylko wtedy, gdy pojawiają się objawy. Leczy się ją lekami przeciwwirusowymi (maściami lub tabletkami), które skracają czas trwania objawów, zmniejszają dolegliwości bólowe i mają zmniejszać ryzyko nawrotów choroby.

Zagrożenia

Nie jest to choroba bardzo niebezpieczna, lecz z pewnością nieprzyjemna. Ponadto istnieje możliwość przeniesienia zakażenia z matki na dziecko podczas ciąży lub porodu.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B

Zapalenie wątroby typu B (WZW B) to choroba wywołana przez wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV). Wirus przenoszony jest m. in. przez kontakty seksualne oraz przez niewysterylizowany sprzęt medyczny (ryzyko dla osób uzależnionych od dożylnie wstrzykiwanych narkotyków) także z matki na dziecko, a więc dokładnie tak jak wirus HIV.

Objawy

Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu B objawia się bólami mięśni i stawów, wymiotami, zmęczeniem. Kilka dni później pojawia się żółtaczka, czyli żółtawe zabarwienie skóry i białkówek oczu, a także ciemny mocz. Całkowite wyzdrowienie dotyczy około 90 % chorych.

Zdarzają się także zachorowania bez żółtaczki, które trudno rozpoznać na podstawie niecharakterystycznych dolegliwości.

Rozpoznanie i leczenie

W większości przypadków zakażenia HBV dochodzi do samowyleczenia i nie pozostawia ono żadnych skutków ubocznych. Leczenie polega na podawaniu leków, stosowaniu odpowiedniej diety i pozostaniu w łóżku. Należy pamiętać, ze istnieje szczepionka przeciwko wirusowi HBV - WARTO Z NIEJ SKORZYSTAĆ !!!!!

Zagrożenia

Wirusowe zapalenie wątroby typu B może doprowadzić do przewlekłego zapalenia wątroby, które z kolei może skończyć się marskością i nowotworem tego narządu. Dotyczy to od 5 do 10 % chorych. Dlatego warto zapobiegać chorobie.

PODSTAWY BEZPIECZNEJ PRACY DLA KOBIET ŚWIADCZĄCYCH USŁUGI SEKSUALNE:

1. Jeśli to tylko możliwe, nie decyduj się na seks bez prezerwatywy.
2. Stosuj zabezpieczenie do każdego rodzaju seksu: przy seksie oralnym, możesz używać prezerwatyw smakowych, do seksu dopochwowego możesz używać specjalnych grubszych prezerwatyw, które stosuje się też w seksie doodbytniczym.
3. Używaj dużych ilości żeli, które nawilżą twoją pochwę i sprawią, że nawet wiele stosunków w krótkim czasie nie będzie tak bolesnych. Żele stosuj także przy seksie doodbytniczym.
4. Jeśli twój klient chce pieścić ustami i językiem twoje narządy płciowe a ma na ustach opryszczkę (tzw. zimno - małe czerwone pęcherzyki), zaproponuj mu użycie lateksowej chusteczki. Możesz zrobić ją przecinając wzdłuż prezerwatywę. Przyłożysz ją do narządów płciowych a wtedy nie będzie ryzyka, że klient zakazi cię tą opryszczką.
5. Jeśli to tylko możliwe, odwiedzaj ginekologa. Byłoby dobrze, gdybyś mogła do niego chodzić kilka razy w ciągu roku. Ale koniecznie wybierz się do niego, jeśli zauważysz u siebie niepokojące objawy: wydzieliny z pochwy o przykrym zapachu, pieczenie, swędzenie i ból w okolicy zewnętrznych narządów płciowych i w czasie oddawania moczu. Możesz spytać streetworkerów o lekarza, który będzie mógł cię przyjąć.
6. Niestety - nie zawsze rozpoznasz, czy twój klient jest na coś chory. Ale zwracaj uwagę na następujące rzeczy: - czy z członka nie wydostaje się brunatna, czerwona czy zielonkawa wydzielina o nieprzyjemnym zapachu, - czy w okolicach członka nie ma zaczerwienień, podrażnień, pęcherzyków, owrzodzeń. Jeśli zobaczysz coś, co cię zaniepokoi, w żadnym przypadku nie gódź się na seks bez prezerwatywy. Ale pamiętaj też, że pachnący, czysty klient to nie jest gwarancja, że idziesz do łóżka z kimś zdrowym.

7. Jak prawidłowo użyć prezerwatywy ???

   1. Upewnij się, że data ważności jeszcze nie wygasła i że opakowanie nie jest uszkodzone. Przed rozerwaniem opakowania sprawdź czy jest w nim powietrze;
   2. Sprawdź czy na opakowaniu umieszczony jest numer atestu Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej;
   3. Rozerwij ostrożnie opakowanie uważając aby nie uszkodzić samej prezerwatywy (uwaga na paznokcie !!!);
   4. Sprawdź, w którą stronę rozwija się prezerwatywa, ale nie rozwijaj jej za mocno;
   5. Przytrzymując palcami końcówkę prezerwatywy (tak, aby nie było w niej powietrza), nałóż ją na członka w stanie wzwodu i wciągnij prezerwatywę na całą długość penisa, przytrzymując ciągle jej koniec;
   6. Bezpośrednio po wytrysku nasienia, zanim członek zwiotczeje, wyciągnij go z pochwy;
   7. Ściągnij ostrożnie prezerwatywę uważając, aby jej zawartość się nie wylała;
   8. Zawiąż prezerwatywę na supełek, zawiń w opakowanie lub papier toaletowy i wyrzuć do pojemnika na śmieci (nie do toalety !!!).

   Ponadto pamiętaj, że:

   • Prezerwatywa może być użyta tylko jeden raz.
   • Prezerwatywę nakładaj na członka w stanie wzwodu.
   • Prezerwatywę nakładaj na członka zanim nastąpi kontakt penisa z pochwą.
   • Nigdy nie używaj do nawilżania prezerwatywy kremów, wazeliny, oliwki dziecięcej - tłuszcze rozpuszczają gumę i mogą spowodować jej pęknięcie. Stosuj specjalne żele wyprodukowane na bazie wody.
   • Większość prezerwatyw jest nawilżana środkami nawilżającymi. Używaj tych prezerwatyw, które nie zawierają nonoksynolu-9. Badania laboratoryjne wykazały, że ten środek może powodować podrażnienia błony śluzowej i w ten sposób zwiększa ryzyko zakażenia STI, w tym HIV.
   • Prezerwatywy stosuj przy każdym rodzaju stosunku (oralnym, dopochwowym czy doodbytniczym).
   • Każdy stosunek wymaga użycia nowej prezerwatywy

   Jak zachować się w przypadku podejrzenia zakażenia chorobą przenoszoną drogą płciową?

   • Nie próbuj sama diagnozować ani, co gorsza, leczyć swojej choroby! Tym zajmują się lekarze specjaliści (wenerolog-dermatolog, ginekolog lub specjalista chorób zakaźnych).
   • Jeśli obserwujesz u siebie jakiekolwiek niepokojące Cię objawy udaj się do lekarza, najlepiej w poradni dermatologicznej. Im szybciej odwiedzisz lekarza tym prędzej wrócisz do zdrowia !!!
   • Jeśli masz partnera seksualnego powinnaś powiedzieć mu swojej chorobie - chociaż może wydawać się to trudne. Być może on też jest zakażony i wymaga leczenia. Jeśli partnerów jest więcej, leczyć powinni się wszyscy.

   Opracowanie: Agnieszka Walendzik Konsultacja: dr Iwona Rudnicka, Instytut Wenerologii AM w Warszawie